„Polacy nie gęsi…”

„Niechaj narodowie wżdy postronni znają,
Iż Polacy nie gęsi i swój język mają!”

 

W ten prosty, a jednocześnie dobitny sposób znany polski poeta, Mikołaj Rej z Nagłowic, zwracał się do swoich rodaków. Przypominał, iż polszczyzna, która w ówczesnych czasach często zastępowana była przez makaronizmy, zapożyczenia z innych języków i nowomodne wtręty słowne, jest naszym narodowym skarbem, który powinniśmy szanować. W czasach, gdy świat mody spoglądał przede wszystkim na Francję, również polscy szlachcice, dbając o prestiż i pragnąc dostosować się do innych, często stosowali popularne zwroty rodem z „gęsiego języka”… To właśnie zaprzedanie własnego języka wytykał im poeta, który – pomimo biegłej znajomości kilku języków – rozumiał prawdziwą wartość polszczyzny.

 

Dzisiaj, bez mała pięćset lat po opublikowaniu przez Mikołaja Reja wyżej wymienionego cytatu, sytuacja w świecie lingwistycznym staje się analogiczna do istniejącej ówcześnie. Rozwój technologii informatycznej, zastępującej w dużej mierze umiejętności pisarzy renesansu (wszak każdy ma dostęp do sieci internetowej, pozwalającej na tłumaczenie wybranych tekstów i globalny kontakt bez potrzeby przemieszczania się) nieco rozleniwił „slangowe” pokolenie XXI wieku. Młodzież (pozwolę sobie na generalizację), która wyraźnie stawia rozrywkowe walory nowoczesnych technologii nad ich naukowymi i edukacyjnymi odpowiednikami, zmienia również oblicze używanego przezeń języka. Co ciekawe – często robi to absolutnie nieświadomie.

Był to jeden z powodów, dla których Halina Krajewska – kierownik Gminnej Biblioteki Publicznej w Żabiej Woli – postanowiła zorganizować dla uczniów szkoły podstawowej oraz gimnazjum w Józefinie „Żywą lekcję języka polskiego” – spektakl teatralny z wyeksponowanymi walorami edukacyjnymi.

 

Dwunastego marca bieżącego roku o godz. 900  przed sceną zasiedli uczniowie starszych klas Szkoły Podstawowej im. Kawalerów Orderu Uśmiechu w Józefinie. Siedemdziesięciominutowy spektakl, zawierający – prócz cytatów dzieł wielu znanych poetów – elementy gwar polskich, od kurpiowskiej poczynając, na uczniowskiej zaś kończąc, zbudowany został w sposób ambitny, aczkolwiek dostępny. Twórcy sztuki zadbali nie tylko o oprawę muzyczną i wspaniałe stroje, ale wzbogacili swój przekaz o elementy komiczne (choćby „W pustyni i w puszczy” przełożone na gwarę uczniowską lub „Paweł i Gaweł” w gwarze śląskiej) i edukacyjne (pojęcia języka i gwary, zapożyczenia historyczne, omówienie wpływu talentu poszczególnych poetów na rozwój polszczyzny). Starania artystów przyniosły oczekiwany skutek – brawa od uczniów szkoły podstawowej na zakończenie spektaklu.

 

Opisywane powyżej przedstawienie wywarło bardzo pozytywne wrażenie również na uczniach Gimnazjum im. Józefa Chełmońskiego, którzy mieli okazję oglądać spektakl. Wkraczająca niedługo w dorosłość młodzież dostrzegła piękno prawdziwej polszczyzny i odnalazła sens w słowach Mikołaja Reja. Nie jest to równoznaczne z zanikiem wulgarnych odmian gwary uczniowskiej, jednak z całą pewnością „żywa lekcja języka polskiego” wpłynęła pozytywnie na słuchaczy, pozwalając im na uświadomienie skarbu, jaki posiadają – umiejętności władania językiem należącym przecież do najtrudniejszych na świecie…Polszczyzną…

 

Janusz Wojtan